Staatsbesef moet je aanleren

p het moment dat ik dit schrijf, zijn de onlusten in Kenia nog volop aan de gang. Het is zo’n land waar ze ‘democratietje spelen’. Maar bij verkiezingen vallen ze door de mand: óf de winnaar heeft de uitslagen gefraudeerd, óf de verliezer roept dat ze gefraudeerd zijn. Vervolgens breken er gevechten uit, waarbij men terugvalt op de oude stammentegenstellingen, doordat er echt staatsbesef is. Nou ja, wij, de koloniale machthebbers van vroeger, hebben het Afrika ook niet gemakkelijk gemaakt door het langs rechte lijnen op te delen, vaak dwars door de oude stamverbanden heen, en niet bij elkaar passende stammen samenvoegend.
Ik ben net terug uit Zuid-Afrika, waar bij het merendeel van de bevolking al evenmin van een echt staatsbesef sprake is. Bij onenigheid is er geen beroep op een politie of justitie die boven de partijen staat, maar neemt men onmiddellijk het recht in eigen hand. De oude stammentegenstellingen zijn ook binnen het ANC nog volop aanwezig: de machtsstrijd tussen mensen als Thabo Mbeki (de huidige president) en Jacob Zuma (de nieuwe voorzitter van het ANC) wordt beheerst door het feit dat de eerste een Xhosa en de tweede een Zoeloe is.
Staatsbesef moet je aanleren, en dat neemt tijd. Laten we bedenken dat nog in 1345 de slag bij Warns plaatsvond, tussen de Hollanders en de Friezen! En de Hollanders en de Utrechters werden het na eeuwenlange, vaak gewelddadige grensconflicten pas in 1719 eens over de grens tussen de twee provincies.
Ook in de Bijbel is staatsbesef iets dat pas geleidelijk tot ontwikkeling komt. Toen er nog geen koning in Israël was en ieder deed wat goed was in zijn eigen ogen, braken conflicten tussen de verschillende stammen gemakkelijk uit (Re20v.), en zelfs na Salomo blijft de rivaliteit tussen de leidende stammen Juda en Efraïm bestaan. Een ander opvallend voorbeeld van gering staatsbesef betreft de wetgeving met betrekking tot de zogenoemde ‘bloedwreker’ (Nm35:9-27; Dt19:1-13; Jz20:1-9). In deze wetgeving is het blijkbaar nog gewoon dat er bloedvetes tussen families bestaan, ook al wordt deze eigenrichting ingeperkt door de instelling van ‘vrijsteden’. In later tijd horen we niets meer over zulke ‘bloedwrekers’. Onder de koningen van Juda treffen we voor het eerst iets aan dat op een staat lijkt.
In het Nieuwe Testament is in feite ook nauwelijks van staatsbesef sprake, maar nu vanwege het bestaan van het Romeinse rijk. Een ‘rijk’, dat vele verschillende volken en stammen omvat, is heel wat anders dan een ‘staat’, die gewoonlijk slechts één natie of hoogstens enkele naties omvat. Echte staten zoals wij die in Europa kennen, komen pas in de late Middeleeuwen tot ontwikkeling, met landen als Engeland, Frankrijk en Spanje als koplopers, waarbij een centrale en machtige monarchie een grote rol speelde.
Het is goed niet al te neerbuigend naar de ontwikkelingen in bijvoorbeeld Zuid-Afrika en Kenia (of Irak en Afghanistan) te kijken. Het heeft ‘bij ons’ ook eeuwen geduurd voordat een stambesef zich ontwikkelde tot een staatsbesef. En daarbij heeft het Bijbelse denken een grote rol gespeeld! Dat zou je landen in Afrika en Azië ook graag toewensen.

Naam

Email

Voer je reactie hier in

Voeg reactie toe